Onderbouwing Corona-enquête #1 — Samenvatting

Samenvatting

Zon om de Aarde

Tot in de zeventiende eeuw dacht men dat de zon om de aarde draaide. De planeet Mars gedroeg zich daarbij vreemd: hij liep periodiek een tijdje achteruit. Men verzon daar verklaringen voor die het eigen wereldbeeld intact lieten, in plaats van dat vreemde gedrag te zien voor wat het was — een aanwijzing dat de aarde om de zon draaide. Met die geschiedenis begin ik mijn terugblik, omdat zij precies weergeeft wat er tijdens de coronapandemie is misgegaan (hoofdstuk 2).

De centrale aanname in Nederland was, vanaf begin 2020, dat het coronavirus zich vooral verspreidde via grote druppels en via voorwerpen. Vandaar de nadruk op 1,5 meter afstand en handen wassen. Wie deze aanname loslaat en de waarnemingen onbevangen bekijkt, ziet iets anders: het virus verspreidde zich vooral door de lucht, in hele kleine deeltjes (aerosolen) die lang kunnen blijven zweven. Dat verschil is niet academisch. Het bepaalt of je inzet op afstand en handen wassen, of op ventilatie en het vermijden van slecht geventileerde ruimtes. Nederland koos, en bleef kiezen, voor het eerste — lang nadat de aanwijzingen voor het tweede zich hadden opgestapeld.

Die aanwijzingen waren er al vroeg. De grote uitbraken van begin 2020 vonden plaats op plekken met een specifiek klimaat, en dat patroon liet zich goed verklaren vanuit luchtvochtigheid: bij droge lucht blijven aerosolen zweven. Datzelfde verband was al vóór 2020 bekend bij het influenzavirus. Ik onderbouw dit in hoofdstuk 3, waar ik ook laat zien dat ik al in het voorjaar van 2020 voorspelde dat Covid-19 zich als griep zou gaan gedragen, en dat ik in juni 2020 opriep tot een “Deltaplan Ventilatie”.

Aan ventilatie is toen vrijwel niets gedaan; in het najaar kwam de tweede golf.

Basale denkfouten

Covid-19 bood bovendien iets zeldzaams: zuivere waarnemingen. Omdat vrijwel niemand immuun was, kon je precies zien wáár en wanneer mensen besmet raakten. Koorrepetities bleken belangrijke verspreidingsbronnen — tientallen mensen tegelijk besmet, ook als men afstand had gehouden. Zulke superspreadingevents zijn een sterke aanwijzing voor luchtverspreiding. Toch werden ze telkens weggeredeneerd (“dan zullen ze wel in de pauze tijdens de koffie dicht bij elkaar hebben gestaan”). In hoofdstuk 4 laat ik dat patroon zien, en behandel ik de opstelling van prof. Van Dissel: zijn redenering dat luchtverspreiding geen rol speelde omdat de cijfers daalden terwijl er “geen rekening mee was gehouden”, is een basale denkfout.

Schokkend vind ik dat hij bij zijn verhoor door uw commissie op 1 juli 2026, zes jaar later, dezelfde argumenten herhaalde — inclusief de voetbalwedstrijd bij Bergamo en de Amazone-indianen, waarvan nooit is aangetoond dat de besmettingen in de buitenlucht ontstonden.

Het meest verontrustend is niet dat men zich vergiste, maar hoe men omging met bevindingen die niet in het verhaal pasten. In hoofdstuk 5 behandel ik twee onderzoeken die het beleid hadden moeten veranderen.

Het onderzoek in het Duitse Gangelt toonde al in april 2020 een veel lager sterftecijfer, dat besmetting via voorwerpen onwaarschijnlijk was, en dat wie op de carnavalsbijeenkomst besmet raakte er ernstiger aan toe was dan wie thuis door een huisgenoot werd besmet — precies wat je verwacht bij luchtverspreiding. Het beleid veranderde niet.

Bij de uitbraak in verzorgingshuis De Tweemaster in Maassluis gaat mijn verwijt verder. Daar werden virusdeeltjes in het recirculerende ventilatiesysteem gevonden. Uit later openbaar geworden WOO-documenten blijkt dat het RIVM in de dagen vóór publicatie heeft aangedrongen op het afzwakken van juist de ventilatie-passages in het GGD-rapport. Deze voor RIVM/Van Dissel onwelgevallige route werd uit het rapport geduwd, en is op basis van WOO-documenten gedocumenteerd. De gevolgen hiervan op de volksgezondheid en economie en samenleving waren enorm, zoals ik in hoofdstuk 5 beschrijf.

Patroon

Dit was helaas geen incident, maar een patroon. In hoofdstuk 6 bespreek ik drie onderzoeken (van RIVM, NIVEL en het UMC) die conclusies trokken die hun eigen data niet konden dragen, telkens in de richting die het gevoerde beleid ondersteunde. Steeds ging het om hetzelfde soort fout: groepen die niet zuiver vergelijkbaar waren, of een selectie-effect dat werd behandeld alsof het iets bewees. Ik claim daarbij nadrukkelijk niet dat het tegendeel vaststaat — mijn punt is dat deze onderzoeken die conclusies niet konden dragen, en toch niet werden teruggetrokken. En zo waren er talloze studies in binnen- en buitenland.

Naast de wetenschap die haar eigen regels losliet, was er de modellering die loskwam van de praktijk. In hoofdstuk 7 beschrijf ik hoe wij als enig Europese land op 19 december 2021 in de omikron-lockdown belandden, op basis van een model dat de veel hogere besmettelijkheid van omikron wél meenam, maar de op dat moment al bekende, veel lagere ziekmakendheid níét. De werkelijke ic-bezetting bleek achteraf een veelvoud milder dan het model voorspelde. Signalen uit Zuid-Afrika dat omikron milder was, werden genegeerd; de arts die dat als eerste meldde, verklaarde later onder druk te zijn gezet, ook uit Nederland, om het niet “mild” te noemen.

Crisis van de medische wetenschap

Wat al deze hoofdstukken verbindt, vat ik samen in hoofdstuk 8. Het gaat om de constatering dat de correctiemechanismen die de wetenschap tot wetenschap maken, tijdens de pandemie niet werkten: tegenspraak werd niet gewogen, maar weggezet, en het overgrote deel van de vakgenoten die het anders zagen, zweeg. De gevolgen waren groot: onnodige sterfte, en onnodige economische, sociale en psychische schade door maatregelen die op een onjuist beeld van de werkelijkheid berustten. Veel daarvan was te voorkomen geweest.

Deze pandemie was daarom niet alleen een crisis van het beleid, maar ook van de (medische) wetenschap zelf. Het meest veelzeggende is wat er ná afloop níét gebeurde: bij de betrokkenen en bij de overkoepelende instanties is tot op heden geen zichtbare behoefte om het eigen optreden openbaar tegen het licht te houden. De verhoren van Van Dissel en andere OMT-leden bij uw commissie laten dat ook zien.

Dat is wat ik uw commissie vraag te doen: te borgen dat dit bij een volgende crisis niet opnieuw gebeurt.

…of lees/download de hele nota (PDF):