Fake News van EenVandaag

Het ultieme voorbeeld

Al eerder heb ik mijn zware kritiek geuit op de zetelpeilingen van EenVandaag, die nog slechter zijn geworden sinds ze sinds half 2024 door Verian worden uitgevoerd. De peiling, die gisteren naar buiten kwam, was op dat punt wel  het ultieme voorbeeld van een slechte zetelpeiling. Die slechte kwaliteit van peilingen, waar ik me al 50 jaar geleden tegen heb verzet en en mijn methode heb ontwikkeld om zetelpeilingen te verbeteren.

Dat de uitslag van de peling volslagen onzinnig is, zal ik hieronder bewijzen. Maar het is te erg voor woorden dat EenVandaag dit soort slechte peilngen aan het publiek doorgeeft, maar misschien nog erger, de opdrachtgever is.

Dit zijn de uitslagen van de peilingen van Peil.nl en 1Vandaag/Verian vrijwel tegelijkertijd gehouden.

Het basisprobleem: de steekproefgrootte

Als je een steekproefonderzoek doet, dus niet alle Nederlandser ondervraagt, zijn er bepaalde marges van nauwkeurigheid. Dat zijn statistische regels op basis van kansberekening.  Ik probeer het met dit voorbeeld uit te leggen:

Stel dat je 100 keer met een muntje opgooit. Dan kan je precies berekenen hoeveel kans er is op 50 keer kop en 50 keer munt. Die kans is 8%. De kans op 40 keer kop en 60 keer munt is ongevver 1%. Neem je de kans tussen 45 en 55 keer kop dan is dat ongeveer 73%. Maar als ik 1000 keer gooi in plaats van 100 keer dan is de kans dat er tussen de 450 en 550 keer kop komt de kans bijna 99,9%. Dus hoe groter een steekproef dus is, hoe dichter de uitslag in procenten zal liggen bij de werkelijke waarde in de hele bevolking.

Het doel van je onderzoek bepaalt hoe groot je steekproef minstens moet zijn om relevante uitspraken te kunnen doem. Bij zetelpeilingen zou de eis behoren te zijn dat een verschuiving tussen twee peilingen van 2 zetels, maar een kleine kans heeft dat het gebaseerd is op toeval.

De laatste twee EenVandaag/Verian peilingen hebben een steekproefgroote van ongeveer 1300 gehad. (Vergelijk de omvang van mijn peiling met Peil.nl, die lagen op resp 8800 en 6100). Die steekproefgrootte van EenVandaag/Verian zorgt ervoor dat

• bij de grote partijen selchts een verschuiving van 4 zetels significant is (dus de kans klein is dat er sprake is van toeval).
• bij de kleinere partijen slechts ee verschuiving van 3 zetels significant is (dus de kans klein is dat er sprake is van toeval).

Dat betekent dus dat EenVandaag door met zo een kleine steekproefgrootte genoegen te nemen (c.q. nieet meer geld wilde uitgeven voor een grotere steekproef) accepteert dat verschuivingen van 2 zetels bij de kleinere partijen en 3 zetels bij de grotere partijen op toeval zijn gebaseerd.

Het tweede probleem

Maar er is nog een ander probleem die bij zetelpeilingen tot uiting komen.  Stel dat er een peiling is waar de enige verschuiving is dat GroenLinks/PvdA 4 zetels daalt en PVV 4 zetels stijgt. Dan weet je zeker dat die cijfers niet kunnen kloppen. Natuurlijk is het zo dat de verschuivingen stapsgewijs kunnen zijn geweest (dat de andere partijen zowel fors verloren aan de ene kant en hetzelfde aantal wonnen aan de andere kant en het saldo nul verschuivingen is), maar dat is alleen een theoretische mogelijkheid.

Verschuivingen in zetelaantallen zullen zich grotendeels bewegen tussen partijen waar wel sprake is van behoorlijk overgangen tussen partijen (binnen de linkse partijen of binnen de rechtse partijen). En ook kan het zijn dat het verlies van een partij ook ontstaat omdat een deel van de kiezers van die partij aangeven niet te weten op welke partij te stemmen, maar mijn ervaring over de afgelopen 50 jaar, wijzen uit dat dit altijd maar een beperkt deel van verschuivingent tussen partijen verklaart.

De belachelijke uitslag

De uitslag van de peiling van eenVandaag/Verian gisteren kwam op het volgende neer:

Verlies:

• D66 -4
• CDA -3
• Denk -1
• 50PLUS -1

Winst

• PVV +3
• BBB +2
• SP +2
• GroenLinks-PvdA +1
• PvdD +1

Als ik me alleen op de PVV en BBB richt met een winst van 5 zetels, dan moet je je maar eens afvragen waar die zetels dan vandaan komen? Van CDA en D66 kiezers???

Plus dat volgens deze peiling de VVD op 23 zetels staat (de grootste partij!) en bij Peil.nl is er sprake van een score van 17 zetels (-5).  Dat kan niet allebei waar zijn.

De overgangsanalyse

Ik heb ongeveer tegelijk met Verian vrijdag en zaterdag jl. een peiling gehouden. dat betrof meer dan 6000 ondervraagden (5 keer zoveel als Verian). Mijn analyse methode richt zich op de ontwikkeling tussen de peilingen van het verloop van de overgangen. Dus wat we zien in de tabel waarin afgezet wordt wat men nu zou gaan stemmen in relatie tot de stemkeuze bij de laatste verkiezingen. En dat vergelijk ik dan van peiling tot peiling. Dat verloop is heel indicatief voor de ontwikkelingen.

Die overgangen-analyses geven een goed beeld van wat zich bij het electoraat afspeelt. Ik vegelijk het, net zoals EenVandaag, met de peiling van 1 maand geleden. Die peiling van Peil.nl had meer dan 8800 ondervraagden en de peiling van het afgelopen weekend ruim 6000 ondervraagden. (Bij EenVandaag/Verian waren dat twee keer rond de 1300 ondervraagden)

• De grootste overgang bij D66, die ik bij Peil.nl zie, is dat van de D66-kiezers 7% naar GroenLinks-PvdA gaat (maar er gaat amdersp,wel 4% van de kiezers van die partij naar D66).  Een maand geleden waren die cijfers maar iets lager. Dat betekent hooguit een verschuiving van 1 zetel tussen deze twee partijen was in die ene maand.
• Bij het CDA zie je in één maand dat er een stijging is van degenen die “weet niet” antwoorden van 6% naar 10% en ook 3% meer die naar JA21 overstapten. (Dat leidde bij de peiling van Peil.nl tot 1 zetel verlies voor CDA).
• In die maand heb ik geen stijging gezien bij de PVV. In tegendeel zelfs. Het aandeel PVV-kiezers dat aangaf in die maand over te stappen naar FVD was 7% meer ( 2 zetels).  Dat staat haaks op de 3 zetels winst van de PVV die EenVandaag meldt!
• Ten slotte de VVD. Daar is vast te stellen dat in een maand tijd er 10% meer kiezers zijn, die nu zeggen niet meer VVD te stemmen dan een maand geleden (-2 zetels!). Het percentage trouwe kiezers bij deze partij is de een na laagste waarde van alle partijen (op de PVV na).  Het is absurd om te veronderstellen dat juist deze partij nu de grootste partij zou zijn met 1 zetel winst t.o.v. de verkiezingen.

Ook deze overgangsanalyses op steekproeven van Peil.nl die meer dan 5 keer zo groot waren dan die van EenVandaag/Verian laat zien wat een onzin de cijfers van EenVandaag/Verian van gisteren zijn gewees. Iets wat iedereen (en zeker de onderzoekers van Verian en de redactie van EenVandaag)  al had kunnen zien door het feit dat de cijfer zouden wijzen op een fors verlies van D66+CDA ten gunste van PVV+BBB.

Ingrijpen nodig

Ik vind het werkelijk ongekend dat terwijl de media (op WNL op Zondag na) mijn peilingen negeren (behalve toen ik in de week voor de verkiezingen van 2023 en 2025 na het SBS-debat aangaf dat PVV  in 2023 en VVD in 2025 abrupt stegen), maar dat dus bij de NPO op Nederland 1 er maandelijks een peiling wordt gepresenteerd en becommentarieert met de inerieure kwaliteit als dexe peiling van Verian.

Ik snap werkelijk niet hoe de verantwoordelijken bij EenVandaag en Verian deze wanprestatie plegen en die nog maandelijks herhalen ook. Terwijl deze zetelpeilingen van EenVandaag/Verian maar één kwalificatie horen te hebben: Fake News.