Doordat landelijke partijen niet in alle gemeenten mee doen, en een deel zelfs in minder dan de helft, is een analyse van de landelijke uitslag moeilijker dan bij landelijke verkiezingen. In dit artikel treft u de prognose van de uitslag aan, en de kaart van de verwachte grootste partij per gemeente.
Lees volledig artikel: De prognose voor de Gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026
Analyse van het landelijke patroon
Bij de analyse van de uitslagen van de gemeenteraadverkiezingen is vanzelfsprekend de vergelijking per afzonderlijke gemeente de hoofdzaak. En die analyse is in principe ook simpel. Maar als je probeert een landelijk beeld te krijgen is dat complexer. En dat komt doordat:
- Geen van de landelijke partijen mee doet in alle gemeenten. Sommige partijen slechts in een klein aantal gemeenten.
- Ook verschilt dat tussen GR2022 en GR2026. Zo deed FVD in 2022 mee in 52 gemeenten, maar nu in 103.
- Op 16 maart 2022 deden 5 gemeenten niet mee, want die hadden op een ander moment verkiezingen wegens gemeentelijke herindeling.
- Op 18 maart 2026 zullen in 2 gemeenten (Hilversum/Wijdemeren) nog geen verkiezingen plaats vinden.
- GroenLinks en PvdA doen in sommige gemeenten gescheiden mee, maar die worden in onze prognose bij elkaar getrokken. Dat is ook het geval bij ChristenUnie en SGP.
- Er zijn ook soms andere combinaties van landelijke partijen, die moeilijk te categoriseren zijn. Soms worden die onder lokale partijen geclassificeerd. Afhankelijk van de definitie is in 2022 tussen 31,5% en 33,5% lokaal gestemd. Van degenen die lokaal stemmen geeft trouwens een derde aan dat niet gedaan te zullen hebben als de landelijke partij van voorkeur had meegedaan.
Directe vergelijkingen te maken met landelijke verkiezingen is hierdoor onmogelijk. Maar desondanks zal op mijn eigen uitslagenavond in samenwerking met Dwarsnieuws (die om 22 uur begint en o.a. via Salto en YouTube zal worden uitgezonden) ik daar wel een indruk van geven.
Met inachtneming van deze complexiteit volgt nu onze verwachting voor a.s. woensdag.
De prognose voor 18 maart 2026
Allereerst de tabel waaruit op te maken is in hoeveel gemeenten de landelijke partijen in 2022 en 2026 meededen/meedoen en welk percentage van de Nederlandse kiezers op die partij dan konden/kunnen stemmen.
Van de landelijke partijen doet het CDA in de meeste gemeenten mee (332 van de 342), waar 99,3% van de kiesgerechtigden woont. De PVV doet mee in 39 gemeenten, waar 22,3% van de kiesgerechtigden woont. Dat was 29 gemeenten in 2022 met 18,9% van de kiesgerechtigden.
Met inachtneming van deze deelnamecijfers van de partijen en een vergelijking met de cijfers van de uitslagen in 2022 van ook de 5 gemeenten, die op een ander moment stemden, exclusief de twee gemeenten, die later dit jaar stemmen, volgt nu de prognose voor de totaaluitslag op 18 maart.
Verwacht wordt dat de opkomst (weer) rond de 50% zal komen te liggen.
Dit lijken de belangrijkste trends te worden bij dzee gemeenteraadsverkiezingen
- Een stijging van de lokale partijen met enkele procentpunten.
- GroenLinks/PvdA, die in de totaaluitslag de grootste landelijke partij zal worden.
- D66 wint ten opzichte van de vorige gemeenteraadsverkiezing, maar zal landelijk fors achter GroenLinks/PvdA eindigen.
- De VVD lijkt op verlies af te stevenen.
- FVD zal in de gemeenten waar de partij meedoet een duidelijke winst behalen.
- Van de andere landelijk partijen lijken de volgende partijen een lichte winst te gaan halen: 50PLUS en PVV. Daarentegen lijken SP en PvdD wat te gaan verliezen.
- BBB deed in 2022 niet mee, maar lijkt in de 28 gemeenten waar de partij mee doet, het niet goed te gaan doen..
De verwachting is daarbij dat in de gemeenten waar een lokale partij al prominent aanwezig was of er veel onrust is rondom het vestigen van een AZC, de lokale partijen een duidelijk winst zullen boeken.
In Rotterdam zal dat ook te zien zijn bij Leefbaar Rotterdam en in Den Haag bij Hart voor Den Haag/Groep De Mos, die ruimschoots eerste lijken te gaan worden.
Als we onze prognose omzetten in de verwachte grootste partij per gemeente dan komt dit er uit.(Lichtblauw betekent dat een specifieke lokale partij in die gemeente de grootste wordt).
Ter vergelijking: in 1994 werden die verkiezingen in 622 gemeenten gehouden met bijna 2 miljoen minder kiesgerechtigden dan nu. Gemiddeld ruim 18.000 kiesgerechtigden per gemeente. De opkomst was 65%. In 2022 werd in 339 gemeenten verkiezingen gehouden met gemiddeld ruim 41.000 kiesgerechtigden per gemeente. De opkomst was toen 51%.
Maar in 1994 behaalden de lokale partijen bij elkaar nog maar 20%, terwijl dat nu waarschijnlijk tussen de 35% en 40% zal komen te liggen.
N.B. Woensdagavond vanag 22 uur zal ik samen met DwarsNieuws van Marianne Zwagerman een uitslagenavond verzorgen. Is te zien via het tv-kanaal van Salto en via de gebruikelijke kanalen van de podcast van zondagavond 20 uur.
