Hebben EenVandaag en Verian nu echt niets geleerd?

Back to the Future

In oktober 1976, bijna 50 jaar geleden, kwam ik voor het eerst met een peiling in het Vara-programma “In de Rooie Haan”.

Dat was gebaseerd op mijn kennis van hoe onderzoek plaats vond en hoe onnauwkeurig de peilingen van politieke voorkeur op dat moment waren. Tussen twee peilingen ging bij die peilingen toen een politieke partij 4 zetels omhoog en 1 maand later weer 4 zetels omlaag. In de media werd dan gesteld dat die partij iets gedaan had waarop de kiezers positief resp. negatief reageerden. Maar als onderzoeker, werkzaam voor een marktonderzoekbureau, besefte ik dat die verschuivingen GEEN VERSCHUIVINGEN waren zijn onder de bevolking, maar het gevolg waren van het feit dat er met een – kleine- steekproef werd gewerkt. Zeker als het ging om zetels, die slechts 0,7% van de kiezers betroffen.

Met mijn correctiemethode heb ik dat patroon van grote schommelingen, die niet kwamen door verschuivingen in het electoraat, maar het gevolg waren van de onnauwkeurigheid van het meetinstrument, sterk gedempt.In Acta Politica eind 1976 heb ik die methode uitgebreid beschreven.  Ik gaf er ook een inteview over in het Universiteitsblad. En dit was een interview in De Telegraaf.  Sindsdien is mijn aanpak bij de peilingen in principe nog hetzelfde, hoewel de uitvoering van het veldwerk ingrijpend is veranderd (toen bezoek aan huis, inmiddels via internet).

Dit is een goede analogie t.a.v. de meetproblemen van het onderzoeksinstrument:  Als je met een auto gaat rijden van Amsterdam naar Rotterdam en de dagteller wijst uit dat je precies 40 kilometer hebt gereden, dan bel je niet het ANP op dat Amsterdam en Rotterdam die nacht dichter bij elkaar zijn komen te liggen, maar dan besef je dat je dagteller niet goed werkt en ga je daarmee aan de slag.

Een belangrijk kenmerk van de peilingen, die ik dus al 50 jaar uitvoer, is dat verschuivingen van 2 zetels of meer in mijn peilingen vrijwel zeker ook verschuivingen zijn die onder het electoraat zich hebben voorgedaan.

Maar dat is toch precies wat anno 2026  Verian, de erfopvolger van Nipo/Kantar en EenVandaag nog doen. Door met peilingen naar buiten te komen, met grote schommelingen, die NIET de werkelijke ontwikkelingen weergeven onder de kiezers.

De peiling van EenVanaag/Verian van de afgelopen week meldde dat D66, nadat het eind november 2025 5 zetels was gestegen naar 31, nu weer teruggevallen was naar 26. En

 GroenLinks/ PvdA had de weg andersom afgelegd. Was in november gedaald van 20 naar 16 en nu gestegen naar 21.

De peilingen van Peil.nl op die twee data liet het volgende zien (met erboven de peiling van Verian)

Het grote verschil

Wat is het grote verschil tussen de peiling van 1Vandaag/Verian en die van Peil.nl?

In de eerste plaat betreft dat het aantal ondervraagden. De laatste peiling van 1Vandaag betrof 1269 respondenten, terwijl dat aantal bij Peil.nl ongeveer 8300 was. Aan ht onderzoek van Peil.nl deden dus meer dan 6 keer zoveel respondenten mee.

Om het even in het juiste perspectief te zetten. Aan het onderzoek van Verian deden minder dan 200 kiezers mee, die D66 hebben gestemd bij de verkiezingen. Elke 8 personen, die D66 gekozen hebben, staan voor 1 zetel.

Besef dat aan de Peiling van Peil.nl meer dan 1000 kiezers hebben meegedaan die D66 hebben gestemd, bijna net zoveel als het totaal aantal mensen die aan het onderzoek van Verian hebben meegewerkt. (Voor GroenLinks/PvdA geldt bijna hetzelfde, maar een kwart lager dan D66).

Met een veel kleinere steekproef, zoals bij 1Vandaag/Verian  is de kans dus een stuk groter dat de schommelingen in cijfers niet de ontwikkelingen in het electoraat weergeven, maar de onnauwkeurigheid van het meetinstrument!

Daarnaast bepaalt Peil.nl de eindcijfers via de overgangen tussen de partijen en niet primair op basis van de eindscores uit het onderzoek. Hoeveel kiezers stemmen nog steeds op de partije en hoeveel kiezers komen er van de afzonderlijke partijen. En ook dat werkt dempend op de schommelingen van peiling tot peiling.

Bewijsvoering

Vanuit die overgangen is goed te tonen dat de schommelingen van EenVandaag/Verian niet gebaseerd zijn op echte verschuivingen binnen het electoraat. Dus welk deel van de kiezers aangeeft aan dat ze WEER die partij gaan stemmen. Immers bij grotere partijen vormen de eigen kiezers het grootste arsenaalvan kiezers.

Een partij waarmee het goed gaat laat cijfers zien boven de 80% trouwe kiezers. Een paritj die het slecht gaat laat cijfers zien van 60% trouwe kiezers of minder. De PVV, die nu bij Peil.nl op 9 zetels verlies staat, heeft slechts 58% trouwe kiezers.

Als we naar het verloop van dat cijfer kijken van D66 in ovember, december en januari bij Peil.nl, dan zien we eerst een score die vlak onder de 90% zat en nu op 85% staat. (Een daling, die deels ook komt doordat bij alle partijen er een licht dalende trend is als de verkiezingen verder terug zijn). Die laatste 85% van afgelopen week  zorgde voor de 27 zetels.

Bij GroenLinks/PvdA schommelde de score de hele periode rond 80%, Met 83% bij de laatste peiling.

Dat zijn cijfers die laten zien dat beide partijen niet ver af liggen van hun verkiezingsuitslag op 29 oktober, zoals de peiling van Peil.nl laat zien.

De schommelingen met 5 zetels die 1Vandaa/Verian heeft laten zien (eerst in november jl. en daarna de afgelopen week) zijn geen werkelijke schommelingen in het electoraat, maar is in het geheel of vrijwel geheel toe te schrijven aan de onnauwkeurigheid van het meetinstrument, waarbij men ook nog een heel laag aantal ondervraagden heeft gebruikt.

En zowel in november als afgelopen dinsdag werd in het programma (en later ook nog bij Eva) deze cijfers gepresenteerd alsof het echte bewegingen waren binnen het electoraat. Juist waarin men zo vaak de term “fake news” hanteert is het triest dat men met deze peiling zelf ‘fake news” verspreidt.